licentiaat in beide rechten uit Hilvarenbeek
kanunnik
stichter van de kapel te Wurfeld
uit Maaseiker epigraphie (Gustaaf Daniëls, architect)
grafschrift op de grafsteen van de Gebroeders Croll
De Eerwaarde Heer Willem Croll, licentiaat in beide rechten uit Hilvarenbeek en Kanunnik van deze kerk, stierf 19 September 1677.
Moge voor Willem 't eeuwig licht verschijnen.
Eerwaarde Heer Jaak Croll, Kanunnik van deze kerk die 22 Augustus 1679 stierf.
Jaak geniete van het Goddelijk licht.
In Wurfeld hebben zij, geleid door 't licht, de kapel gesticht.
De Eerwaarde Heer Nicolaus Smets Apostolisch Protonoatrius, Kanunnik van deze kerk en eerste bezitter van de gestichte kapel, is gestorven 10 November 1715.
chatGTP
De gebroeders Willem en Jaak Croll en het ontstaan van Wurfeld
In de 17de eeuw speelden de gebroeders Willem en Jaak (Jacob) Croll een belangrijke rol in de religieuze en ruimtelijke ontwikkeling van de streek rond Maaseik. Beide broers waren kanunniken verbonden aan het kapittel van de Onze-Lieve-Vrouwekerk. Als kanunniken behoorden zij tot de hogere geestelijkheid en waren zij verantwoordelijk voor het verzorgen van de liturgie, het beheer van kerkelijke goederen en het ondersteunen van het religieuze leven in de regio. Dankzij hun positie beschikten zij over zowel invloed als financiële middelen, die zij gebruikten om nieuwe initiatieven te nemen buiten de stad¹.
Rond het jaar 1640 richtten Willem en Jaak Croll hun aandacht op het gehucht Wurfeld, dat toen nog dunbevolkt en afgelegen was. In die periode was het voor inwoners van landelijke gebieden vaak moeilijk om regelmatig deel te nemen aan religieuze diensten, onder meer door grote afstanden en slechte wegen. De gebroeders wilden het religieuze leven dichter bij de bevolking brengen en namen daarom het initiatief om een eigen gebedsplaats te stichten².
Zij lieten een kapel bouwen die werd toegewijd aan Sint-Laurentius. Deze Sint-Laurentiuskapel vormde het eerste religieuze centrum van het gehucht. Voor de bediening deden zij een beroep op de kruisheren, een kloosterorde die actief was in de regio en bekend stond om haar pastorale werk. De oprichting van de kapel betekende een belangrijke verbetering voor de lokale bevolking, die voortaan dichter bij huis toegang had tot religieuze diensten³.
Naast de kapel bouwden de gebroeders Croll ook een verblijf. Dit gebouw diende waarschijnlijk als tijdelijke residentie wanneer zij zelf in Wurfeld verbleven. Oorspronkelijk ging het om een relatief bescheiden constructie met meerdere verdiepingen en mogelijk een verdedigbaar karakter, bijvoorbeeld door een omringende gracht. In de loop van de tijd werd dit gebouw uitgebreid en aangepast. Het groeide uiteindelijk uit tot het huidige Kasteel van Wurfeld, waarvan de kern teruggaat tot de 17de eeuw⁴.
De gebroeders Croll kunnen beschouwd worden als pioniers en weldoeners van Wurfeld. Hun initiatief had niet alleen een religieuze, maar ook een maatschappelijke impact. Door de bouw van de kapel en het verblijf gaven zij een belangrijke impuls aan de ontwikkeling van het gebied. Wurfeld evolueerde hierdoor geleidelijk van een afgelegen gehucht naar een meer georganiseerde gemeenschap met een eigen religieuze infrastructuur⁵.
Na het overlijden van de broers gingen hun bezittingen over naar andere eigenaars, eerst binnen kerkelijke kringen en later bij adellijke families. Het domein werd in de daaropvolgende eeuwen verder ontwikkeld en aangepast. De oorspronkelijke kapel bleef lange tijd bestaan, maar werd rond 1900 afgebroken en vervangen door een nieuwe kerk in neogotische stijl, die zich op vrijwel dezelfde plaats bevindt. Deze kerk zet de religieuze traditie voort die door de gebroeders Croll werd ingezet⁶.
Vandaag zijn er nog verschillende sporen van hun aanwezigheid zichtbaar. In het kasteel van Wurfeld zijn delen van de oorspronkelijke structuur bewaard gebleven. Ook hun wapenschild is nog zichtbaar in het gebouw. Daarnaast wordt hun grafsteen bewaard in Maaseik, wat hun historische betekenis voor de stad en de regio onderstreept⁴.
Het belang van Willem en Jaak Croll ligt dus niet alleen in hun rol als geestelijken, maar vooral in hun concrete bijdrage aan de ontwikkeling van Wurfeld. Zij brachten religieuze zorg naar een afgelegen gebied en legden de basis voor een gemeenschap die zich verder kon ontwikkelen. Hun werk toont hoe individuele initiatieven in de 17de eeuw een blijvende invloed konden hebben op zowel het landschap als de samenleving.
Ondanks een uitgebreide genealogische en historische analyse blijft de exacte herkomst van Willem en Jaak Croll onvolledig te reconstrueren. Het grafschrift van Willem vermeldt Hilvarenbeek als herkomstplaats, wat waarschijnlijk wijst op een Brabantse oorsprong binnen de regio Tilburg–Hilvarenbeek. Door het ontbreken van bewaarde of geïndexeerde doopregisters uit de eerste helft van de 17de eeuw kan deze herkomst echter niet archiefmatig worden bevestigd. Op basis van hun opleiding en functie als kanunniken in Maaseik is het wel aannemelijk dat zij uit een gegoede, mogelijk juridisch geschoolde familie afkomstig waren.
-x-x-x-
uit De Maaseikenaar, jaargang 2026-2, pagina 110, van Rik Vermeulen
Rond 1640 waagden 2 kanunniken, de gebroeders Willem en Jacob Croll van het kapittel van Maaseik, zich in het moerassige gebied (Wurfeld) en bouwden een kapel kort achter Vergelshof met als doel geestelijke hulp te bieden aan de mensen van de boerderijen in de buurt. Ze kozen als patroonheilige van de kapel Sint-Laurentius. Vlakbij de kapel bouwden ze ook een huisje met gracht. Dit groeide later verder uit tot het huidige kasteel van Wurfeld.
Na de dood van de kanunniken, Willem op 19 september 1677 en Jacob op 22 augustus 1679, komen de kapel en de woonst bij de bezittingen van de deken van Maaseik. Bij de Franse revolutie werd deze kapel niet onteigend.